Metabolizma nedir?

Besinlerin vücutta çeşitli değişikliklere uğramasıdır. Besinlerin ayrışması, sindirilmesi ve nihayet dışarı atılması metabolizma çalışmasıdır. Metabolizma çalışmaları, besinlerin çeşidine göre değişir. Uç ana besin maddesi olduğuna göre başlıca üç metabolizma çeşidi de: Karbonhidrat, Protein ve yağ j metabolizmalarıdır. Sindirim sırasında metabolizma çalışmaları artar. Aynı şekilde fazla hareket de metabolizmayı artırır.

Öte yandan iç salgı bezlerinin yavaş çalışması metabolizmayı yavaşlatır, hızlı çalışması da hızlandırır. Bu gibi bozukluklar, bazı hastalıkların teşhisine yarar. Metabolizma çalışması sırasında vücut, kullanılmayan fazla yağları depo eder. Eğer bu depolama aşırı derecede artarsa o zaman «şişmanlık» dediğimiz durum meydana gelir. Vücutta üç ana besinden proteinler şekere, şeker de yağa dönebilir. Bu bakımdan karbonhidrat, protein ve yağ gibi besinler metabolizmada birbirine bağlıdır.

Metabolizma, organik yapım ve yıkım olayları esnasında madde ve enerjinin hücre veya organizma tarafından değişikliğe uğratılması şeklindeki karmaşık ve devamlı olayların hepsini içine alır. Hücreler besin alarak ve bileşimlerini değiştirerek hayatlarını sürdürürler. Besinlerin çoğu kompleks yapılarından basit bileşiklere ayrılarak hücrenin yapısına katılır veya enerji üretim kaynağı olarak kullanılırlar. Organik bileşiklerin basit yapılara yıkımı esnasında enerji açığa çıkar. Enerjinin bir kısmı hemen hücre içinde kullanılır.

Çoğunluğu da kullanılmaya hazır kimyasal enerji olarak ATP moleküllerinde depolanır. Maddelerin hücre bünyesinde parçalanarak bozunması şeklindeki yıkım olaylarına katabolizma denir. Katabolizma, metabolizmanın yıkım reaksiyonlarını ifade eder. Organizma büyümek ve yıpranan kısımlarını onarmak için besinlerin bazı moleküllerini birleştirerek bünyesine has kompleks maddeler sentezler. Bu şekildeki sentez ve yapım olaylarına da anabolizma denir. Bu olaylar esnasında katabolizmada açığa çıkan enerji kullanılır.

metabolizma

Ototrof organizmalarda ise inorganik maddelerden bilhassa ışık enerjisiyle kompleks maddeler yapılır. Anabolizma, kemik gibi durgun dokularda da devam eder. Şeker, yağ ve protein metabolizması, bu maddelerin organizma içinde uğradıkları kimyasal değişikliklerin tamamıdır. Bu maddeler sindirim kanalında değişikliklere uğradıktan sonra organizmanın iç ortamına geçer. Bundan sonra yeni değişiklere uğrayarak, canlı maddelerin sentezle oluşumuna yarar, yedek maddeler haline geçer veya organizmaya gerekli enerjiyi sağlamak üzere oksitlenirler.

Organizmanın canlı hücrelerinde aynı anda birçok anabolik ve katabolik olaylar cereyan eder. Bazal metabolizma; vücut sıcaklığı, dış ortamın sıcaklığıyla denge halindeyken, dinlenmekte olan aç bir insanın vücut yüzeyinde meydana gelen ve bir metrekareye düşen ısı miktarıdır. Bazal metabolizma nazari olarak Aturater kalorimetresine benzer bir kalorimetreyle (bir insanı içine alabilecek büyüklükte olan ısı kaybını önleyen ve insanın çıkardığı ısıyı ölçebilen oda) ölçülebilir. Pratikte bazal metabolizma dolaylı bir kalorimetreyle ölçülür, yani üretilen enerji harcanan oksijen miktarına göre hesaplanır; vücut yüzeyinin bir metre karesinin bir saatte açığa çıkardığı büyük kalori sayısı ile ifade edilir.

Çeşitli sıcakkanlı canlılar üzerinde yapılan ölçümler, bazal metabolizmanın, metrekare başına, yirmi dört saatte 700-1000 kalori arasında değiştiğini göstermektedir. Erişkin insanın bazal metabolizması saatte m2 başına erkekte 40, kadında 73,5 kaloridir. Bazal metabolizma; yaşa (yaşlandıkça düşer), cinsiyete (kadında düşüktür), ırka, iklime, beslenme tarzına, oksijen basıncına, bazı maddelere (adrenalin, tiroksin, kafein yükseltir, müsekkinler düşürür) bağlı olarak değişiklikler gösterebilir.

Metabolizma hızını etkileyen faktörler

Yaş: Her yaşın ayrı bir metabolizma hızı vardır. Metabolizmanın en hızlı çalıştığı dönem 15-30 yaş aralığıdır. 30 yaşından sonra düşmeye başlayan metabolizma hızı bayanlarda menopoz dönemine girildiğinde tekrar hızlı çalışmaya başlamaktadır. Ergenlik döneminde ve bayanların hamilelik döneminde metabolizma hızı artmaya başlar. Cinsiyet: Kadınlardaki kas sayısı erkeklere oranlara hem az hem de zayıftır. Bu da kadınların daha az enerji harcaması demektir.

Kısacası kadınların metabolizması erkeklerin metabolizmasına göre daha yavaş çalışmaktadır. Genetik: Bir diğer etmende genetiksel yapıdır. Ailesinde metabolizma sorunu olan kişilerde metabolizma doğuştan yavaş çalışabilmektedir.
Diyet: Özellikle kilolu insanların kilo vermek için yapmış oldukları diyetle sürekli kilo alıp vermeleri de metabolizma hızını etkileyen bir diğer etmendir. Hastalıklar: İnsan vücudundaki troit bezlerinin hızlı çalışması metabolizmayı hızlandırırken, yavaş çalışması da yavaşlatmaktadır.

Vücudun kortizon veya insülin salgılaması da metabolizma hızını yavaşlatabilmektedir. Karbonhidrat: Gün içerisinde makarna, şeker, tatlı ve hamurlu gıdaların tüketimi de metabolizma hızını etkileyebilmektedir. Sıcaklık: Hava sıcaklığının yüksek olduğu günlerde metabolizma daha hızlı çalışırken, kış mevsiminde daha yavaş çalışmaktadır.

Sözlükte "metabolizma" ne demek?

1. Değişme ) dirb. canlı organizmada ya da canlı gözelerde hareketi, enerjiyi sağlamak için oluşan, dirimbilimsel ve kimyasal değişimlerin tümü.

Metabolizma kelimesinin ingilizcesi

n. metabolism
Köken: Fransızca

Son eklenenler

utv
pnf
zoe
ttn

Yorumlar

Bu sayfa ait yorum bulunamadı. İlk yorum yapan siz olun.

Yorum ekle

Vazgeç